Педагогик жараёнда интегратсия тушунчаси

Ривожланишнинг узоқ тарихидан бери педагогик жараёнида интегратсия тушунчаси турли шакл ва мазмун билан тез ўзгартирилаётганлиги таъкидланган. Бугунги кунда педагогик жараёнда интегратсияни аниқлашда, унинг мазмунининг турли томонларини очиб беришда муайян қарашлар ва ёндашувлар тизими мавжуд. Интегратсия ўқув ва тарбия, умумий ёндашув ва мазмунан яхши ташкил этилган жараён доирасида бирлашиши натижасида юзага келади, натижада талабалар билим ва кўникмаларини эгаллайдилар. Илм-фан ва таълимнинг ривожланишига мувофиқ ҳар бир босқичда юзага келадиган таълим ва тарбия тизимидаги интегратсия тушунчаси бўйича педагог олимлар турлича фикр билдирганлар.
Янги илмий фанлар ва илмий мактабларнинг пайдо бўлиши кўпинча дасталбки мавжуд фанларни бирлаштиришдан келиб чиқади. Масалан, биология ва кимёнинг синтези ва интегратсияси натижасида биокимё пайдо бўлган. Худди шундай ҳодиса геокимёда ҳам мавжуд, яъни геология ва кимёнинг бирлашиши; психолингвистика – бир томондан психология, бошқа томондан тилшунослик фанларининг синтези. Шунга мос равишда, физик кимё ёки кимёвий физиканинг пайдо бўлиши интегратсия, физика ва кимёнинг ички таркибий қисмларининг ўзаро боғлиқлиги натижасидир. Биогеокимё биология, геология, кимё каби учта илмий фаннинг ўзаро таъсири натижасидир. Бундай мисоллар жуда кўплаб топилади. Шунинг учун фанларнинг табақаланиши фаннинг алоҳида тармоқларига ўтишга олиб келди. Педагогика тарихидан биз фанлар ва реал ҳаёт ҳодисалари ўртасидаги табиий боғлиқлик турли хил билимлар ўртасида бузилганлигини кўришимиз мумкин. Таълим ва тарбия мазмунидаги сезиларли ўзгаришларга ҳисса қўшадиган мавзу ва ҳодиса ўртасидаги муносабатларнинг дидактик аҳамияти ҳақида К.Ушинский ноёб психологик ва педагогик исботларини келтириб берди. Унинг «Шахс – тарбия предмети сифатида» китобида мавзу ва ҳаётий ҳодисалар ўртасидаги обектив боғлиқликни турли ассосиатив алоқалардан ажратиб чиққан. Унинг назариясига кўра, фанлараро ёндашув ғояси умумий таълимни тизимлаштириш муаммосининг бир қисми сифатида акс этган. Йиғилган билимларни мустаҳкамлаш муҳимлигига алоҳида эътибор қаратган. Умумий фанлар тизимида тушунчалар ва уларнинг ривожланиши ўртасидаги боғлиқлик талабаларнинг билимларини кенгайтиришга ва ўзлаштиришга ёрдам беради. Бу эса таълим охирида у тўлиқ дунёқарашга айланади.
Таълим босқичида етакчи ўқитувчиларнинг интегратсияга бўлган муносабати ўқув дастурларини ишлаб чиқишда ўз аксини топган. Бу “интегратив ёндашув” деб номланган. Бу мактаб ва реал ҳаёт ўртасидаги муносабатларни ўрнатишга қаратилган. У қуйидаги учта асосий тушунча билан ажралиб турди: билим, кўникма ва имкониятлар. Ушбу таркибий қисмлар алоҳида фанларнинг ички мантиғига жалб қилинмаганлигига, ҳамда таркибни ягона таълим тизимига йўналтиришга ҳаракат қилишларига қарамай, улар ўртасида алоқа ўрнатилмаган. Интегратсиялашган ўқув дастурлари кўплаб ўқитувчилар томонидан танқид остига олинган, чунки улар “ҳаддан ташқари интегратсия фанларнинг алоҳида соҳаси сифатида фанларнинг йўқолиб кетишига олиб келиши мумкин” деган фикрларни илгари суришган. Аммо комплекс ёндашувни қўллаш зарурати ўқув режалари ва дастурларини ишлаб чиқишга ижобий таъсир кўрсатди. Олимлар тез-тез таъкидлашларича, ихчам ёндашув таълимнинг асосий ғояси атрофида билим, кўникма ва имкониятларни бирлаштиришга имкон берган. Ушбу ёндашувни амалга ошириш усули ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган.
Юқорида айтиб ўтилган ғоялар ва мисолларни сарҳисоб қилсак, бугунги кунда интеграллашган ёндошиш унинг таркибидаги турли жиҳатларга боғлиқ деб тахмин қилишимиз мумкин. Ўқитиш ва тарбия жараёнига интегратсиялашган ёндашувнинг моҳияти, мақсадлари ва вазифаларини яхшироқ тушуниш амалга оширишни осонлаштиради. Бунинг натижасида ҳар томонлама билим ва кўникмаларни эгаллаш, шахсий ривожланиш иштиёқи, тизимли равишда фикр юритиш, хатти-ҳаракатни оқилона таҳлил қилиш, янги билим ва кўникмаларни эгаллаш мумкин. Буларнинг барчаси интеграл таълимнинг педагогик жараёнга аҳамияти ва ижобий таъсирини исботлайди.

“Хадичаи Кубро” аёл-қизлар ўрта махсус ислом таълим

муассасаси талабаси Эъзоза Умарова

Мулоҳаза билдириш

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*