АРАБ ТИЛИНИНГ ИСЛОМ ДИНИДАГИ АҲАМИЯТИ

Дунё мусулмонларининг 90 фоизи араб тилини она тилидек билишмайди. Аммо кундалик ибодатларда, Қуръонни ўқиётганда ёки ҳатто бир-бирлари билан оддий суҳбатларда ҳам араб тили ҳар қандай мусулмоннинг тилини ўчириб юборади. Талаффуз бузилган ёки қаттиқ урғу берилган бўлиши мумкин, аммо кўпчилик мусулмонлар ҳеч бўлмаганда араб тилида гапириш ва тушунишга ҳаракат қилишади.

Ислом динини тушуниш учун нега араб тили шунчалик муҳим?

Тил, маданий ва ирқий тафовутлардан қатъи назар, мусулмонлар битта диндор жамоани ташкил қилади. Бу жамоа уларнинг ягона Қодир Аллоҳга бўлган умумий эътиқодига ва У инсониятга юборган раҳбарлигига асосланади. Унинг инсониятга сўнгги ваҳийси – Қуръон 1400 йил олдин Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга араб тилида юборилган эди. Шундай қилиб, араб тилида турли хилма-хил имонлилар жамоасини бирлаштирадиган умумий бўғин бўлиб хизмат қилади ва мўминларнинг бир хил фикрларни бўлишишини таъминловчи бирлаштирувчи элемент ҳисобланади.

Қуръоннинг асл арабча матни ваҳий қилинган пайтдан бери сақланиб келинмоқда. Албатта, у турли тилларга таржима қилинган, аммо уларнинг барчаси асл араб матнига асосланган бўлиб, асрлар давомида ўзгармаган. Парвардигорнинг улуғвор сўзларини тўлиқ англаш учун мусулмонлар ўзларининг классик шаклида араб ва араб тилидаги бой шеъриятни ўрганишга ва тушунишга ҳаракат қилишади.

Араб тилини билиш жуда муҳим экан, аксарият мусулмонлар ҳеч бўлмаганда асосларни ўрганишга ҳаракат қилишади. Ва кўплаб мусулмонлар Қуръоннинг асл нусхасини тўлиқ тушиниш учун қўшимча тадқиқотлар олиб борадилар. Хўш, қандай қилиб араб тилини, хусусан, Қуръон ёзилган мумтоз шаклини ўрганиш керак?

Классик адабий шакли ҳам, замонавий шакли ҳам араб тиллари Марказий семит тиллари деб таснифланади. Классик араб тили биринчи марта шимолий Арабистонда ва Месопотамияда темир даврида пайдо бўлган. Бу иброний каби бошқа семит тиллари билан чамбарчас боғлиқ.

Араб тили ҳинд-европа тилларитуркумидан келиб чиққанларга жуда ажнабий кўриниши мумкин бўлса-да, араб тилидаги кўплаб сўзлар ўрта асрларда арабларнинг Европага таъсири туфайли Ғарбий тиллар лексиконининг бир қисмига айланиб улгурган. Шундай қилиб, луғат, сиз ўйлагандек бегона эмас. Ҳозирги араб тили мумтоз шаклга яқин бўлганлиги сабабли, замонавий араб тилини биладиган ҳар бир инсон учун бир-бирига яқин тилларни ўрганувчиларга классик араб тилини ўрганиш қийин бўлмайди. Деярли барча Яқин Шарқ ва Африканинг кўпгина аҳолиси замонавий араб тилини билишади ва кўплаб бошқа марказий Европа ва Осиё тиллари араб тилига кучли таъсир кўрсатган. Шундай қилиб, дунё аҳолисининг яхшигина қисми классик араб тилини ўрганишга қодирдир.

Вазият дунё аҳолисининг 46 фоизини ташкил этадиган ҳинд-европа тилларида сўзлашадиганлар учун бироз қийинлашади. Тил ўз-ўзини бошқаради, масалан, бириктирувчи феъллар усули араб тилида ноёбдир, чунки она тили ҳинд-европалик бўлган кўпчилик одамлар учун бу араб алифбоси ва ёзув тизимига жуда катта қийинчилик туғдиради. Аммо туркей тилларга мансуб гуруҳларда бу кам кутазилади.

Арабча ўнгдан чапга ёзилган ва мураккаб кўриниши мумкин бўлган ўзига хос скриптидан фойдаланади. Бироқ, араб тилида оддий алифбо мавжуд, у ўрганиб чиқилганидан кейин ҳар бир сўзнинг тўғри талаффузини етказишда жуда аниқ категорияга эгадир. Араб тилини ўрганиш, ҳаттоки ғарбликлар учун ҳам осон ишдир. Ислом дунёдаги энг илғор динлардан бири эканлигини ва унинг энг тез ривожланиб бораётганлигини ҳисобга олиб, Қуръонни асл шаклида ўқишни ва тушунишни ўрганиш дунё талаб қиладиган нарсани ва бирликка ёрдам бериш учун воситадир.

 

“Хадичаи Кубро” аёл-қизлар ўрта махсус ислом таълим муассасаси талабаси Эъзоза Умарова

Мулоҳаза билдириш

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*